ቁልፊ ባእታታትን ግብራዊ መንገድታትን ንመቆጻጸሪ ጽሬት በትሪ ቡን

ከም መሃዚ መልክዕ ቅጽበታዊ ቡን፡ በትሪ ቡን ሳላ ምቹእነቱ፡ ደረጃ ዝሓለወ ጣዕሙን ቅኑዕ ጽሬትን ኣብ ዓለማዊ ዕዳጋ ተጠቀምቲ ልዑል ቦታ ይሕዝ። ይኹን እምበር ኣብ ዝኾነ ደረጃ ኣብ መላእ ሰንሰለት ምፍራይ ካብ ምምራፅ ጥረ ነገራት ክሳብ ምልኣኽ ውዱእ ፍርያት ዝረአ ምዝንባል ፅሬት ኣብ ቅኑዕነት ጣዕሚ ፍርያት፣ ድሕንነትን ተመኩሮ ተጠቃሚን ብቐጥታ ክፀልዎ ይኽእል። ስለዚ ስርዓታውን ሳይንሳውን ስርዓት ቁፅፅር ፅሬት ምምስራት ቀንዲ ተወዳዳርነት ኣፍረይቲ በትሪ ቡን እዩ። እዚ ጽሑፍ እዚ፡ ንቁጽጽር ጽሬት በትሪ ቡን ዝምልከት ቁልፊ ባእታታትን ግብራዊ ስትራተጂታትን ብኣርባዕተ ኣረኣእያታት፡ ምሕደራ ጥረ ነገራት፡ ምቁጽጻር መስርሕ ምፍራይ፡ ኣተገባብራ ቴክኖሎጂታት ፈተነ፡ ከምኡ’ውን ምሉእ-መስርሕ ምክትታል ክድህስስ እዩ።

1. ቁፅፅር ፅሬት ጥረ ነገራት፦ መሰረታዊ ውሕስና መኣዛን ድሕንነትን

ጽሬት በትሪ ቡን ካብቲ ጥረ ንብረቶም ዝምንጩ ኮይኑ፡ እዚ ድማ ፍረ ቡን፡ ዱቄት ጸባ (ወይ ተኽሊ-መሰረት ዝገበረ ኣማራጺታት)፡ ሽኮርን ካልእ ተወሰኽቲ ነገራትን የጠቓልል። ቀዳማይ፡ ምምራጽ ፍረ ቡን ንመበቆል፡ ዓይነትን ደረጃ ምጥባስን ዝምልከት ዝሰማማዕ ደረጃታት ብጥብቂ ክኽተል ኣለዎ። ንኣብነት ፋጁል ኣራቢካ ብሰንኪ ትሑት ኣሲድነቱን ሃብታም ጨናን መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ልዑል-መወዳእታ ፍርያት ክውዕል እንከሎ፡ ፋጁል ሮቡስታ ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ መስመራት ቁጠባ ነቲ ምዉቕ ጣዕሚ ንምዕባይ ይጥቀመሉ። እቲ ናይ ምጥባስ ደረጃ (ብርሃን፡ ማእከላይ ወይ ጸሊም) ብቐጥታ ንመኣዛ ፕሮፋይል ናይቲ ናይ መወዳእታ ፍርያት ይጸልዎ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዕስለ ቀጠልያ ፋጁል ትሕዝቶ ርስሓት (ምቹእ ዋጋ 11%-12.5%)፣ ጉድለት ዘለዎ ሬሽዮ ፋጁል (ደረጃ 1 ትሕቲ ወይ ማዕረ 3%)፣ ከምኡ እውን ትሕዝቶ ቅድመ-መኣዛ ንምቑፃር ኒር-ኢንፍራሬድ ስፔክትሮስኮፒ (NIRS) ወይ ካፒንግ ቴክኖሎጂ ክጥቀም ኣለዎ።

ካልኣይ፡ ጽሬት ናይቶም ተሓጋገዝቲ ማዕረ ማዕሪኡ ወሳኒ እዩ፡ ዱቄት ጸባ ማይክሮባዮሎጂካዊ ደረጃታት ከማልእ ኣለዎ (ንኣብነት፡ ጠቕላላ ቁጽሪ ኮሎኒ ትሕቲ ወይ ማዕረ 104 CFU/g፡ ዝኾነ ክፍለጥ ዝኽእል ኢ. ሽኮራት (ከም ጻዕዳ ሽኮርን ኤሪትሪቶልን) ተረፍ ከበድቲ ሓጺናት (ሊድ ትሕቲ ወይ ማዕረ 0.5mg/kg፣ ኣርሰኒክ ትሕቲ ወይ ማዕረ 0.5mg/kg) ከምኡ’ውን ምክፍፋል ዓቐን ንጥረ ነገራት (ሓደ ዓይነት ምፍሳስ ንምርግጋጽ) ክፍተኑ ኣለዎም። ተወሰኽቲ ነገራት (ከም ኢሙልፋየርን ስታቢላይዘርን) ኣብ GB 2760፡ "ሃገራዊ ደረጃ ድሕነት መግቢ - ደረጃ ንኣጠቓቕማ ተወሰኽቲ መግቢ" ዝተቐመጠ ገደብ ከማልኡ ኣለዎም፡ ምስ ማትሪክስ ቡን ድማ ምትእስሳሮም ክረጋገጽ ኣለዎ።
ጥረ ነገራት ቅድሚ ናብ መኽዘን ምእታዎም፡ ዕስለ-ብ-ጉጅለ ስርዓተ ምርመራ ክትግበር ኣለዎ፡ እዚ ድማ ምግምጋም ብቕዓት ኣቕራቢ (ንኣብነት፡ ISO 22000 ምስክር ወረቐት)፡ ምክትታል ኩነታት መጓዓዝያ (ሙቐት ትሕቲ ወይ ማዕረ 25 ዲግሪ ፡ ርስሓት ትሕቲ ወይ ማዕረ 60%)፡ ከምኡ’ውን ዝኣቱ ናይ ፋብሪካ ናሙና ምርመራ (ናይ ናሙና ሬሽዮ) ሓዊሱ ካብ 5% ዝዓቢ ወይ ማዕረ ኣብቲ ምንጪ ዝረኣዩ ሓደጋታት ምቁፅፃር ንምርግጋፅ።

2. ምቁጽጻር መስርሕ ምፍራይ፡ ልክዕ ምሕደራ ቁልፊ መለክዒታት

ምፍራይ በትሪ ቡን ብተለምዶ ሰለስተ ቀንዲ ስጉምትታት ዘጠቓልል ኮይኑ፡ ምሕዋስ፡ ምቕራጽን ምንቃጽን እዩ። ኣብ ዝኾነ ካብዞም ደረጃታት ኣብ መስርሕ መለክዒታት ዝፍጠር ምልውዋጥ ብቐጥታ ናብ ጉድለት ፍርያት (ከም ምትእኽኻብ፣ ቀስ ኢሉ ምፍሳስን ምጥፋእ መኣዛን) ከስዕብ ይኽእል።

ኣብ እዋን ምትሕውዋስ ደረጃ፡ ልዑል-ሸር መሕወሲ ተጠቒምካ፡ ነቲ ዱቄት ቡንን ሓገዝቲ ቀመማትን ብመሰረት ኣቐዲሙ ዝተቐመጠ ሬሾ (ብጌጋ ትሕቲ ወይ ማዕረ ±0.5%) ብማዕረ ይብትኖ። ቁልፊ መቆጻጸሪታት ንናይ ምሕዋስ ግዜ (15-20 ደቓይቕ)ን ፍጥነት ምዝዋርን (200-300 rpm) ኣብ ቦትኦም ኣለዉ፣ ብሰንኪ ከባብያዊ ልዕሊ ዓቐን ምትእኽኻብ ንጥረ ነገራት ምትእኽኻብ ንምክልኻል። ካብዚ ብተወሳኺ ውህደት ናይቲ ምትሕውዋስ ክከታተል ኣለዎ (ምስ ምልውዋጥ ምልውዋጥ (CV) ትሕቲ ወይ ማዕረ 5%)። እዚ ድማ ቅድሚ ምግራም ምግባር ናሙና ብምውሳድን ዝርገሐ ትሕዝቶ ካፈይን ናይቲ ዱቄት ብምዕቃንን ምርግጋጽ ይከኣል።

ኣብ እዋን መስርሕ ምቕርራብ፡ ኣብ መንጎ ርጥብ ምቕራጽ (ንልዑል-ርስሓት ዘለዎም ሓገዝቲ ቀመማት ዘለዎም ቅመማት ዝምችእ) ወይ ደረቕ ምጽቃጥ (ንሽኮር-ነጻ/ትሑት{2}}ፍርያት ሽኮር ዝምችእ) ዝግበር ምርጫ ኣብ ኣቀማምጣ ናይቲ ፍርያት ይምርኮስ። ርጥብ ዝበለ ኣገባብ እንተተጠቒምካ፡ ሓደ ዓይነት ስፍሓት ንጥረ ነገራት ንምርግጋጽ፡ መጠን መጠርነፊ (ንኣብነት፡ ማልቶዴክስትሪን ኣብ 3%-5%)ን ጸቕጢ ረሳሕ ፈሳሲን (0.3-0.5 MPa) ብትኽክል ክቆጻጸር ኣለዎ ( ካብ ወይ ማዕረ 90% ን80-120 መትረብ)። ንደረቕ ምጽቃጥ፡ ልዕሊ ዓቐን ጽቕጥቕጥ ነቲ ስዒቡ ዝመጽእ ፍጥነት ምፍሳስ ከይጸልዎ፡ ናይ ጽላት ጸቕጢ ጸቕጢ መለክዒታት (10-15 ኪሎ ኔት) ክስተኻኸሉ ኣለዎም።

ምንቃጽ ናይ መወዳእታ ጽሬት ናይቲ በትሪ ቡን ኣብ ምውሳን ወሳኒ ስጉምቲ እዩ። ውዑይ ኣየር ምንቃጽ (ብተለምዶ ፈሳሲ ዓራት ወይ ታንለ መደርቕ ምጥቃም) ኣብ ባህርያት ናይቲ ንብረት ዝተመርኮሰ ናይ ሙቐት ምዕባለ (መጀመርታ 50-60 ዲግሪ ፣ ናይ መወዳእታ 40-45 ዲግሪ ) የድሊ፣ እዚ ድማ ትሕዝቶ ርስሓት ኣብ ውሽጢ 3%-5% ይሕዞ። (ዝለዓለ ሙቐት ናብ ሻምብቆ ክመርሕ ይኽእል፣ ዝተሓተ ሙቐት ድማ ውጽኢቱ ተሪር ቅርጺ ክኸውን ይኽእል።) ብፍሪዝ ምድራቕ ጣዕሚ ብዝበለጸ ክዕቅብ ዝኽእል እኳ እንተኾነ፣ ዝያዳ ክቡር ኮይኑ ኣብ እዋን ደረጃ ሳብሊሜሽን ደረጃ ባዶነት ( ትሕቲ ወይ ማዕረ 10 Pa)ን ሙቐት ጽላት (-30 ዲግሪ ክሳብ -20 ዲግሪ )ን ጽኑዕ ምቁጽጻር የድሊ። ኣብ እዋን ምፍራይ፡ ፍጥነት ምንቃጽ (ብመንገዲ ብኢንተርነት ርስሓት መለክዒ ግብረ መልሲ) ከምኡ’ውን ኣብ ውሽጢ እቲ መሳርሒ ዝርገሐ ሙቐትን ርስሓትን ኣብ ሓቀኛ ግዜ ክከታተል ኣለዎ፡ እዚ ድማ ኣብ ከባብያዊ ልዕሊ ዓቐን ሙቐትን ዝነደደ ጨናን ንኸይፍጠር።

3. ቴክኖሎጅን ደረጃታትን ምፍታን፡ ሳይንሳዊ መሳርሒታት ንገምጋም ፅሬት

ኩለመዳያዊ ስርዓት ቁፅፅር ፅሬት ልክዕ ናይ ፈተነ ቴክኖሎጂ የድሊ። ስሩዕ መርመራ በትሪ ቡን ኣብ ሰለስተ ምድብ ክምደብ ይከኣል፡ ህዋሳዊ፡ ኣካላውን ኬሚካላውን፡ ከምኡ’ውን ማይክሮባዮሎጂካዊ።

• ህዋሳዊ ገምጋም፦ ሞያዊ ፓነል ዳያኑ (ብውሑዱ ኣብ ISO 13300 ዝሰልጠኑ ሓሙሽተ ኣባላት) ሕብሪ ናይቲ ፍርያት (ሓደ ዓይነት ቡናዊ፣ ዝኾነ off-ሕብራዊ ነጠብጣብ ዘይብሉ)፣ ጨና (ፍሉይ ጨና ቡን፣ ዝተቓፀለ ወይ ዝረሰነ መኣዛ ዘይብሉ)፣ ከምኡ እውን ጣዕሚ (ናይ ምፍሳስ ግዜ ካብ 30 ካልኢት ንታሕቲ ወይ ማዕረ፣ ተረፍ ንጥረ ነገራት የለን፣ ከምኡ እውን ሚዛናዊ ይግምግም መቐረትን ምረትን) ኣብ 10 ነጥቢ ስኬል፣ ንነፍሲ ወከፍ ነጥቢ 8 ወይ ልዕሊኡ ናይ ምሕላፍ ነጥቢ ዘለዎ።

• ፊዚካላውን ኬሚካላውን መርኣይታት፦ እዚኦም ትሕዝቶ ርስሓት (GB 5009.3-2016 ቀጥታዊ ኣገባብ ምንቃጽ)፣ ትሕዝቶ ካፈይን (ኣገባብ HPLC፣ ካብቲ ዝተለጠፈ ዋጋ ምዝንባል ትሕቲ ወይ ማዕረ ±10%)፣ ምፍሳስ (ተረፍ ድሕሪ ምምሳል ውዑይ ማይ ምብራር ትሕቲ ወይ ማዕረ 2%)፣ ፒኤች (5.0-6.5፣ ኣብ ውሽጢ ኣፋዊ ምቾት) ይርከብዎም ደረጃ)፣ ከምኡ’ውን ተረፍ ተወሰኽቲ (ንኣብነት፣ ሳልፈር ዳይኦክሳይድ ካብ 0.05ግ/ኪግ ንታሕቲ ወይ ማዕረ)።

• ማይክሮባዮሎጂካዊ መርመራ፡- ኣብ ምክትታል ጠቕላላ ቁጽሪ ኮሎኒ (GB 4789.2-2022፡ ትሕቲ ወይ ማዕረ 1000 CFU/g)፡ ኮሊፎርም ባክተርያ ( ትሕቲ ወይ ማዕረ 3 MPN/g)፡ ከምኡ’ውን ሻምብቆታትን ማይ ብሑቝን ( ትሕቲ ወይ ማዕረ 50 CFU/g) ትኹረት ምግባር። ረኽሲ ዘስዕቡ ባክተርያ (ሳልሞኔላን ስታፊሎኮከስ ኦረየስን) "ዘይተለለዩ" ክኾኑ ኣለዎም።

ብተወሳኺ ንልዑል-መወዳእታ ፍርያት፡ ኤሌክትሮኒካዊ ኣፍንጫ (GC-MS coupled) ንዝተበላሸዉ መኣዛታት ውህደታት (ከም ሚእታዊት ፉርፉራልን 2{3}}ፉሪል ኣልኮልን) ንምትንታን ክጥቀሙ ይኽእሉ፡ ወይ ድማ ናይ ቀረባ ትሕተ ቀይሕ ስፔክትሮስኮፒ ንጽንዓት ጥረ ነገራትን ውዱእ ፍርያትን ብቕልጡፍ ንምፍታሽ ክጥቀሙ ይኽእሉ፡ ንብቕዓት ፈተነ ንምምሕያሽ።

4. ሙሉእ-መስርሕ ምክትታልን ቀፃሊ ምምሕያሽን: ዳይናሚክ ምምሕያሽ ስርዓት ፅሬት

ቁፅፅር ፅሬት መወዳእታ ነጥቢ ኣይኮነን፤ ብሙሉእ-መስርሕ ምክትታልን ዳታ ትንተናን ኣቢሉ ቀጻሊ ምምሕያሽ ይሓትት። ኩባንያታት ካብ ዕድጊት ጥረ ነገራት (ቁፅሪ ዕስለ፣ ኣቕራቢ፣ ፀብፃብ ምርመራ) ክሳብ መስርሕ ምፍራይ (መዛግብቲ ቁልፊ መለክዒታት፣ ኦፕሬተር፣ ኩነታት መሳርሒታት)፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ክሳብ ምቕራብ ውዱእ ፍርያት (ሙቐት ሎጂስቲክስ፣ ግብረ መልሲ ዓማዊል) ንመላእ ቀረብ ሰንሰለት ዝሽፍን ኩለመዳያዊ ዲጂታላዊ ስርዓት ምሕደራ (ከም ዝተዋደደ ERP + MES መድረኽ) ክምስርታ ይግባእ። እዚ ድማ ንዝኾነ ፍርያት ዝምልከት ጽሬት ዘለዎ ሓበሬታ ናብቲ ፍሉይ መላግቦ ብቕልጡፍ ክስዕብ ከም ዝኽእል የረጋግጽ።

ማዕረ ማዕሪኡ ትካላት ስሩዕ ውሽጣዊ ኦዲት (ርብዒ ዓመት) ከምኡ እውን ናይ ደገ ምስክር ወረቐት (ከም ISO 9001 ስርዓት ምሕደራ ፅሬትን FSSC 22000 ስርዓት ድሕንነት መግቢን) ከካይዳ ይግባእ። ሱር ጠንቂ ትንተና (RCA) ንጥርዓናት ተጠቀምቲ (ከም "ዘይምሉእ ምፍሳስ"ን "off-መኣዛ"ን) ክካየድ ኣለዎ፣ ከምኡ'ውን ናይ መስርሕ መለክዒታት ክስተኻኸሉ ወይ ደረጃታት ፈተነ ብመንገዲ ዑደት ትልሚ-Do-Check-Act (PDCA) ክመሓየሹ ኣለዎም። ንኣብነት ሓደ ዕስለ ፍርያት ናይ ምትእኽኻብ ጉዳይ እንተድኣ ኣርእዩ ኣብ እዋን ምትሕውዋስ መዛግብቲ ምቁጽጻር ርስሓት ከምኡ’ውን ኣብ እዋን ምንቃጽ ደረጃ ፕሮፋይላት ሙቐት ክከታተሉ ኣለዎም፣ ነቲ ናይ መጠርነፊ ሬሽዮ ወይ ናይ ምንቃጽ ግዜ ንምምሕያሽ።

ቁፅፅር ፅሬት በትሪ ቡን ንመላእ ቀረብ ሰንሰለት ዝሽፍን ስርዓታዊ መስርሕ ኮይኑ ፅኑዕ ምምራፅ ጥረ ነገራትን ምሕደራ መለክዒ መስርሕን ከምኡ እውን ምዕቡል ቴክኖሎጂ ፈተነን ዳይናሚክ መካኒዝም ምክትታልን ዝሓትት እዩ። "ደረጃ ዝሓለወ ምህርቲ" ምስ "ዝተጸረየ ምሕደራን ቁጽጽርን" ብዕምቆት ብምውህሃድ ጥራይ ኢና ርጉእ መኣዛ፡ ድሕነትን ተኣማንነትን ነፍሲ ወከፍ ቡን ባር ከነረጋግጽ እንኽእል፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ናይ ነዊሕ-እምነት ተጠቀምቲ ክንረክብ እንኽእል። በቲ ናብ ጥዑይን ዝያዳ ብሕታዊን ሃልኪ ዝኸይድ ኣንፈት ዝድረኽ፡ መጻኢ ምቁጽጻር ጽሬት ባር ቡን ናብ "ልክዕ ኣመጋግባ" (ከም ትሑት-GI፡ ልዑል-ፋይበር ቀመማት) ከምኡ'ውን "ሓምላይ ምፍራይ" (ከም ትሑት-ካርቦን ምጥሓንን ብህይወት ዝበላሾ መዐሸጊን) ክዝርጋሕ እዩ። እዚ ኣብ ስርዓታት ምሕደራ ጽሬት ኩባንያታት ዝለዓለ ጠለብ የስዕብ፡ እቲ ቀንዲ መትከል ግን ከምዘይተቐየረ ይቕጽል፡ ንሱ ድማ ንመብጽዓ ጽሬት ነፍሲ ወከፍ ፍርያት ንምሕላው ሳይንሳዊ ኣገባባት ምጥቃም።